Работна верзија: податоците се собрани на 12 ноември 2026 година и сѐ уште се проверуваат извор по извор. Не ги цитирајте бројките пред конечната објава.
Речиси сите млади во Македонија се на социјалните мрежи, но помалку од половината ги имаат основните дигитални вештини што ги мери европската статистика. Двете бројки доаѓаат од иста анкета и од иста година, а кога ќе се стават една до друга, земјава е при врвот на европската табела по употреба и на нејзиното дно по вештини.
Овој преглед го подготви ТАГ на 12 ноември 2026 година од веќе објавени податоци на Евростат, Државниот завод за статистика, Светската здравствена организација, Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) и неколку регионални и домашни анкети, споредени со просекот на Европската Унија и со соседите од Западен Балкан. Станува збор за збирка туѓи мерења, па покрај секоја бројка се наведени изворот, годината, возраста и оценката за квалитетот на податокот, при што P означува анкета на веројатносен примерок, а M моделирана проценка или составен индекс. Ниту една бројка сѐ уште не е проверена по вторпат во изворот, а високата употреба и ниските вештини се две мерења поставени едно до друго, од кои не може да се заклучи дека едното е причина за другото.
Многу на мрежите, малку вештини
Според Евростат, кој ги објавува податоците од националните анкети за возраст од 16 години нагоре, во 2025 година 98,49 отсто од младите на возраст од 16 до 24 години во земјава учествувале на социјалните мрежи (оценка P). Тоа е трета највисока вредност меѓу 36 земји со податок за таа година, по Србија со 98,88 и Австрија со 98,75 отсто, додека просекот на ЕУ-27 е 90,45 отсто.
Сликата е обратна кај показателот за дигитални вештини, што Евростат го составува од активностите за кои испитаниците самите велат дека ги извршиле во пет области, без никого да тестира. Најмалку основни вештини во сите пет области во 2025 година имале 44,47 отсто од младите на 16–24 години во земјава, наспроти 74,55 отсто во ЕУ-27, што е последно, 36. место од 36, зад Турција со 46,33 отсто. Вештини над основното ниво имале 9,65 отсто, наспроти 43,05 отсто во ЕУ-27, што исто така е последно место (Евростат, 2025, оценка P). Овие две вредности немаат ознака за ниска веродостојност, но потпримерокот за оваа возраст во земјава е мал, а поделбата по пол Евростат ја означува како недоволно веродостојна, па не ја наведуваме.
од младите на возраст од 16 до 24 години во Македонија имале најмалку основни дигитални вештини во 2025 година, што е последно место меѓу 36 европски земји (просек на ЕУ-27: 74,55%)
Извор: Евростат, isoc_sk_dskl_i21, 2025 · анкета на веројатносен примерок (P), мал потпримерок · бројката сѐ уште не е проверена
Графиконот подолу ги става двете мерења едно до друго за Македонија, за просекот на ЕУ-27 и за Србија, а во табелата под него се и останатите соседи.
Чекор 1 · Употребата
На социјалните мрежи во 2025 година биле 98,49% од младите на 16–24 години во земјава, 98,88% во Србија и 90,45% во ЕУ-27. Разликите меѓу земјите се мали, зашто речиси сите млади се таму.
Чекор 2 · Вештините
Најмалку основни дигитални вештини имале 44,47% од младите во земјава, а 74,55% во ЕУ-27. Тоа е последно место меѓу 36 земји.
Чекор 3 · Соседите
Србија, со речиси иста употреба на мрежите, има 77,05%. Следуваат Босна и Херцеговина со 70,78%, Црна Гора со 62,40% и Албанија со 61,15%. Вредноста за Косово (93,13%) е највисока во табелата, но е неверојатно далеку над секоја членка на ЕУ, па не ја читаме како прво место.
Речиси сите се на мрежите, помалку од половината со основни вештини
млади на 16–24 години, во проценти, 2025 · „мрежи“ = учество на социјални мрежи, „вештини“ = најмалку основни дигитални вештини
Прикажи табела
| Земја | Социјални мрежи | Најмалку основни вештини |
|---|---|---|
| Македонија | 98,49% | 44,47% |
| ЕУ-27 | 90,45% | 74,55% |
| Србија | 98,88% | 77,05% |
| Црна Гора | 97,55% | 62,40% |
| Албанија | 95,17% | 61,15% |
| Босна и Херцеговина | 94,18% | 70,78% |
| Косово (види забелешка) | 94,96% | 93,13% |
Извор: Евростат, табели isoc_ci_ac_i и isoc_sk_dskl_i21, 2025 година, возраст 16–24 · анкета на веројатносен примерок (P), мал потпримерок за Македонија · рангирањето е меѓу 36 земји со податок (ЕУ-27, Норвешка, Швајцарија, Албанија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Македонија, Србија, Турција и Косово) · вредноста за вештините во Косово е онаа што ја објавува Евростат, но е неверојатно висока · податоците сѐ уште не се проверени
Официјалната статистика знае колку шеснаесетгодишници се на социјалните мрежи, но не и колку деца под 15 години воопшто имаат профил.
Кога показателот ќе се расчлени на петте области, како во графиконот подолу, се гледа дека младите најмногу заостануваат во решавањето проблеми и во информациската писменост, каде што земјава е последна од 36 земји, и во создавањето дигитални содржини, каде што е претпоследна. Ограничени вештини, односно основно ниво во само две од петте области, имале 17,46 отсто од младите, наспроти 2,10 отсто во ЕУ-27, што е највисок удел во табелата (Евростат, 2025, оценка P).
Чекор 1 · Она што го можат сите
Вештини за комуникација и соработка имале сите испитаници (100,00%), а во ЕУ-27 98,41%.
Чекор 2 · Каде заостануваат
Во останатите четири области уделот опаѓа: решавање проблеми 86,00%, информациска писменост 73,41%, безбедност 72,35% и создавање содржини 58,72%. Во ЕУ-27 најниската од нив е 83,79%.
Чекор 3 · Сите пет заедно
Основно ниво во сите пет области истовремено имале 44,47%, а ниво над основното во сите пет 9,65%. Во ЕУ-27 тоа се 74,55% и 43,05%.
Скалило на дигиталните вештини на младите во Македонија
млади на 16–24 години со основни или повисоки вештини по област, во проценти, 2025 · „соработка“ = комуникација и соработка
Прикажи табела
| Показател | Македонија | ЕУ-27 |
|---|---|---|
| Комуникација и соработка | 100,00% | 98,41% |
| Решавање проблеми | 86,00% | 96,06% |
| Информациска и податочна писменост | 73,41% | 90,55% |
| Безбедност | 72,35% | 83,79% |
| Создавање дигитални содржини | 58,72% | 88,47% |
| Најмалку основни вештини во сите пет области | 44,47% | 74,55% |
| Над основното ниво во сите пет области | 9,65% | 43,05% |
| Ограничени вештини (две од пет области) | 17,46% | 2,10% |
Извор: Евростат, табела isoc_sk_dskl_i21, 2025 година, возраст 16–24 · анкета на веројатносен примерок (P), мал потпримерок за Македонија, па вредноста 100,00% е резултат на примерокот · показателот се гради од пријавени активности, а не од тест · податоците сѐ уште не се проверени
Споредбата со претходното мерење бара посебна претпазливост. Во 2021 година најмалку основни вештини имале 59,44 отсто од младите на 16–24 години, а во 2025 година 44,47 отсто, додека просекот на ЕУ-27 во истиот период пораснал од 71,17 на 74,55 отсто. Ниту еден од прочитаните извори не го објаснува падот од петнаесетина процентни поени за четири години, кој може да е вистински, но може да произлегува и од малиот примерок или од промена во прашалникот, па сѐ додека Државниот завод за статистика не го појасни, не го толкуваме како влошување.
Генеративна вештачка интелигенција
Употребата на генеративната вештачка интелигенција веќе се мери во европската анкета, но само од 16 години нагоре. Според Евростат, такви алатки во трите месеци пред анкетата во 2025 година користеле 45,37 отсто од младите на 16–24 години во земјава, наспроти 63,81 отсто во ЕУ-27, што е 33. место од 35 земји со податок (Црна Гора ја нема во табелата). Вредностите за целото население од 16 до 74 години се во табелата (оценка P, со мал потпримерок за младите).
| Земја | 16–24 години | 16–74 години |
|---|---|---|
| Македонија | 45,37% | 22,03% |
| ЕУ-27 | 63,81% | 32,66% |
| Албанија | 54,76% | 27,28% |
| Босна и Херцеговина | 65,37% | 20,26% |
| Србија | 46,97% | 18,64% |
| Косово | 85,33% | 44,85% |
Во Балканскиот барометар за 2025 година на Советот за регионална соработка (Regional Cooperation Council), 15 отсто од возрасните во земјава рекле дека во последните 12 месеци користеле алатки со вештачка интелигенција како ChatGPT, што е најнизок удел меѓу шесте економии од Западен Балкан, при регионален просек од 29 отсто и 37 отсто во Србија (1.008 испитаници во земјава, оценка P, условна, зашто методологијата не е прочитана). Двата извора се согласуваат дека употребата кај нас е под просекот, но не и за редоследот во регионот, зашто според Евростат Србија е зад Македонија, а според Балканскиот барометар е прва.
Децата од 11 до 15 години
Под 15 години допира меѓународното училишно истражување „Однесување поврзано со здравјето кај децата на училишна возраст“ (Health Behaviour in School-aged Children, HBSC) на Светската здравствена организација, во кое учениците на 11, 13 и 15 години сами пополнуваат прашалник на час. Во шестиот том од меѓународниот извештај за учебната 2021/22 година се наведува дека 28 отсто од 11-годишниците, 37 отсто од 13-годишниците и 41 отсто од 15-годишниците во земјава биле во онлајн контакт со блиските пријатели речиси цело време во текот на денот, наспроти 20, 27 и 31 отсто во просекот на HBSC. Тоа е шесто, петто и седмо место меѓу 41 земја и регион (оценка P, а големината на македонскиот примерок не е наведена во томот).
Чекор 1 · Единаесетгодишници
Во речиси постојан онлајн контакт со блиските пријатели биле 28% од 11-годишниците во земјава, а 20% во просекот на HBSC.
Чекор 2 · Тринаесетгодишници
Кај 13-годишниците уделот е 37%, наспроти 27% во просекот. Ист удел, 37%, имаат и Србија и Албанија.
Чекор 3 · Петнаесетгодишници
Кај 15-годишниците уделот е 41%, наспроти 31% во просекот. Највисока вредност има Србија, со 45%.
Постојан онлајн контакт со блиските пријатели
ученици што се во онлајн контакт со блиските пријатели речиси цело време во текот на денот, во проценти, учебна 2021/22 година
Прикажи табела
| Возраст | Македонија | Просек на HBSC | Србија | Албанија |
|---|---|---|---|---|
| 11 години | 28% | 20% | 31% | 20% |
| 13 години | 37% | 27% | 37% | 37% |
| 15 години | 41% | 31% | 45% | 43% |
Извор: Светска здравствена организација и HBSC, меѓународен извештај за 2021/22 година, том 6, табела во анексот · момчиња и девојчиња заедно · училишна анкета на веројатносен примерок (P), големината на македонскиот примерок не е наведена · Косово, Црна Гора и Босна и Херцеговина ги нема во податоците · податоците сѐ уште не се проверени
Две други бројки од истиот извештај постојат само како ознаки на графикони, па ги прочитавме на око, а местото на земјава во редоследот го изброивме рачно, поради што се приближни сѐ додека не се потврдат во базата на HBSC. Кога ќе се земе предвид контактот со која било од четирите групи луѓе за кои се прашува, во речиси постојан онлајн контакт биле околу 58 отсто од 15-годишните девојчиња и околу 45 отсто од момчињата, наспроти 44 и 34 отсто во просекот на HBSC, што е четврто место во графиконот со 41 земја и регион. Проблематична употреба на социјалните мрежи, односно шест или повеќе од девет симптоми, пријавиле околу 19 отсто од 15-годишните девојчиња и околу 11 отсто од момчињата, наспроти 14 и 8 отсто во просекот, што е седмо место од 42 (оценка P).
Прашањата за дигиталните игри биле изборни и податоци за ризикот од проблематично играње доставиле само 12 земји и региони, па споредбата важи само меѓу нив, а не за цела Европа. Во таа група, во ризик од проблематично играње биле 28 отсто од 11-годишните момчиња во земјава, што е највисока вредност меѓу десетте земји и региони со податок за таа возраст, потоа 22 отсто од 13-годишните и 21 отсто од 15-годишните момчиња, што во двата случаи е втора вредност по Малта со 26 и 27 отсто (оценка P). Земјава притоа не доставила податоци за тоа колку често децата играат, па зад бројката за ризикот не стои број на играчи.
Петнаесетгодишниците во PISA 2022
Во PISA 2022, тестирањето на ОЕЦД во кое пролетта 2022 година учествувале 6.610 петнаесетгодишници од 111 училишта во земјава (оценка P), учениците постигнале просечно 389 бода по математика, наспроти просекот на ОЕЦД од 472 бода, што е 61. место од 81. Истото истражување, сепак, не покажува дека македонските ученици се позафатени со уредите од своите врсници. Според одговорите на директорите, 58,8 отсто од учениците посетувале училишта во кои мобилните телефони не се дозволени во училишниот простор, наспроти 33,6 отсто во просекот на ОЕЦД, 17,5 отсто во Србија и 89,6 отсто во Албанија. Дека на секој или на повеќето часови по математика вниманието им го одвлекуваат дигиталните уреди рекле 28,8 отсто од учениците, наспроти 30,4 отсто во просекот на ОЕЦД, при што двете бројки се наш збир на две објавени категории одговори.
Близината до просекот на ОЕЦД е наод сам по себе, зашто по одвлекувањето на вниманието земјава не се издвојува, иако по резултатот на тестот е далеку под просекот. Резултатите од PISA 2025 требало да бидат објавени во 2026 година, но не успеавме да провериме дали се достапни, па овие бројки можеби се веќе еден циклус стари.
Возрасните: часови, вести и доверба
Според Балканскиот барометар за 2025 година, 36 отсто од возрасните во земјава рекле дека на интернет поминуваат по четири или повеќе часа на ден, што е највисок удел меѓу шесте економии од регионот, каде што просекот е 29 отсто (наш збир на двете највисоки категории одговори). Безбедноста и благосостојбата на децата како една од главните грижи во врска со дигиталните алатки во истата анкета ја навеле 35 отсто, најмалку во регионот, каде што просекот е 43 отсто (оценка P, условна).
Во истражувањето на Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги (АВМУ), спроведено од 27 декември 2025 до 25 јануари 2026 година на 1.200 испитаници на возраст од 14 години нагоре, 62,3 отсто рекле дека секој ден или речиси секој ден се информираат од социјалните мрежи, 61,2 отсто од телевизијата, а 39,5 отсто од интернет-порталите. На прашањето на кој медиум најмногу му веруваат, 37,0 отсто ја навеле телевизијата, 7,8 отсто социјалните мрежи, а 30,3 отсто одговориле дека не му веруваат на ниту еден (оценка P, условна, зашто во прочитаните делови од извештајот не е опишано како се избирани испитаниците). Телефонската анкета на Фондацијата „Метаморфозис“ од октомври 2025 година, на 1.100 полнолетни испитаници (оценка P), покажала дека од социјалните медиуми се информираат 93 отсто од испитаниците на возраст од 18 до 29 години, група што брои само 209 луѓе, и 50 отсто од постарите од 60 години.
Индексот на медиумска писменост
За разлика од сите претходни извори, Индексот на медиумска писменост (Media Literacy Index) на Институтот „Отворено општество“ од Софија не е анкета. Станува збор за составен индекс, кој на скала од 0 до 100 спојува постојни показатели за слободата на медиумите, резултатите од PISA, уделот на високообразованите, довербата меѓу луѓето и е-учеството, и притоа никого не тестира (оценка M). Во изданието за 2026 година Македонија е на 40. место од 41 земја со 19 бода, пред Косово со 16 бода, додека Данска, Финска, Ирска и Холандија имаат по 71 бод. Бидејќи во индексот влегуваат и резултатите од PISA, тој делумно ги повторува слабите училишни постигнувања и не може да се чита како нивна независна потврда.
Што земјава не мери
Вториот дел од овој преглед е список на прашања на кои земјава денес не може да одговори со бројка. „Не најдовме“ притоа значи дека пребарувањето било нецелосно, а не дека такво мерење сигурно не постои.
Колку деца под 15 години користат интернет, социјални мрежи или сопствен телефон, и од која возраст? Анкетата на Државниот завод за статистика ги опфаќа лицата од 15 до 74 години, табелите на Евростат почнуваат од 16, а HBSC прашува за зачестеноста на контактот и за симптоми, но не и за тоа кој е онлајн и на која услуга. За децата под 11 години не најдовме ниту еден извор, а во мрежата EU Kids Online, која е вообичаен инструмент за вакви прашања, нема македонски тим.
Колку часа на ден децата и тинејџерите поминуваат онлајн, и колку од тоа на социјалните мрежи? Постојат само сопствените проценки на 15-годишниците во PISA 2022 и едно прашање за возрасните во Балканскиот барометар, додека дневник за користење на времето, мерење преку самиот уред или каква било бројка по платформа нема. Ни DataReportal, вообичаениот извор за бројките од типот „часови на ден“, во изданијата за 2026 и 2027 година не објавува таква бројка за Македонија.
Кои платформи ги користат малолетниците? Единствените бројки по платформа се проценките на DataReportal врз основа на рекламните алатки на самите платформи (оценка M, моделирана проценка), според кои во октомври 2026 година рекламите на платформата TikTok можеле да стигнат до 838 илјади корисници постари од 18 години, а оние на Instagram до 902 илјади корисници постари од 13 години. TikTok за огласувачите ги брои само полнолетните, па токму малолетните корисници на оваа платформа остануваат надвор дури и од комерцијалната проценка.
Што прават и што знаат родителите? Не најдовме ниту една анкета на веројатносен примерок за правилата во семејството, за алатките за родителски надзор или за заедничкото користење на уредите.
Колкави се дигиталните вештини на учениците кога се тестираат, а не кога самите ги пријавуваат? Македонија не е меѓу 35-те учеснички во ICILS 2023, меѓународното тестирање на компјутерската и информациската писменост во осмо одделение, во кое учествувале Србија, Косово и Босна и Херцеговина.
Дали јазичните заедници се разликуваат по она што го користат и по она на што му веруваат? Ниту еден од проверените извори не објавува бројка по јазик или по етничка заедница. Примерокот на АВМУ ја бележи етничката припадност (63,3 отсто Македонци и 26,1 отсто Албанци), но извештајот дава само вкупни резултати.
Што треба да се мери и кој треба да го направи тоа
Она што следува се препораки на ТАГ, а не наоди, и секоја се надоврзува на една од празнините погоре. Државниот завод за статистика би требало да објавува потесни возрасни групи и поделба по пол и возраст на табелата со активностите на интернет, да каже колкав примерок стои зад групата од 15 до 24 години и да го објасни падот на показателот за дигитални вештини меѓу 2021 и 2025 година. Министерството за образование и наука и Бирото за развој на образованието би требало да ја вклучат земјава во ICILS и да ги објават податоците за правилата за телефоните во училиштата. Националниот тим на HBSC и Институтот за јавно здравје би требало во целост да ги постават изборните прашања за игрите, заедно со зачестеноста на играњето, и да го објават националниот збир податоци.
УНИЦЕФ, кој во проценката на празнините во податоците за Мултииндикаторското кластерско истражување (MICS) во 2027 година го наведува модулот за пристап до информатичко-комуникациските технологии меѓу кандидатите, би можел токму преку него да ги опфати децата под 15 години, а АВМУ би требало да ги објави поделбите по возраст и по јазична заедница што веќе ги собира. Сѐ што се однесува на последиците врз децата останува отворено прашање, зашто овие извори мерат употреба, а не штета. Сѐ додека наведените бројки не постојат, расправата кај нас за телефоните во училиштата, за возрасните граници на мрежите и за дигиталната писменост во наставата ќе се води врз податоци што почнуваат од шеснаесеттата година и врз впечатоци за сите помлади од тоа.
Методологија и ограничувања
Што е направено. Ова е кабинетска збирка на веќе објавени податоци, собрани на 12 ноември 2026 година, а не сопствена анкета на ТАГ. За секој показател е запишана вредноста за Македонија, просекот на ЕУ-27, на ОЕЦД, на HBSC или на регионот, вредностите за соседите од Западен Балкан и местото на земјава меѓу земјите што имаат податок за таа година. Рангот 1 секогаш значи највисока вредност, а бројот на земји е наведен покрај секој ранг.
Извори со оценка P (анкета на веројатносен примерок). Евростат, анкета за користење на информатичко-комуникациските технологии, 2021 и 2025 година, возраст 16–74. Државен завод за статистика, соопштение за 2024 година и база МАКСтат, возраст 15–74 (користени само за опфатот по возраст). HBSC, учебна 2021/22 година, возраст 11, 13 и 15 години. PISA 2022, петнаесетгодишници, 6.610 ученици во 111 училишта. Фондација „Метаморфозис“, октомври 2025 година, 1.100 испитаници на 18 и повеќе години. Со условна оценка P, зашто начинот на избор на испитаниците не е прочитан: Балкански барометар 2025 (1.008 испитаници во земјава) и истражувањето на АВМУ од февруари 2026 година (1.200 испитаници на 14 и повеќе години).
Извори со оценка M (моделирана проценка или составен индекс). DataReportal, со податоци за октомври 2026 година, кои се проценки врз основа на рекламните алатки на платформите. Индекс на медиумска писменост, издание за 2026 година, кој е составен индекс, а не анкета. Во збирката нема извори со оценка NP (неверојатносен примерок) ниту со оценка O (административни податоци).
Што не е проверено. Ниту една бројка сѐ уште не е прочитана по вторпат во изворот. Вредностите од HBSC за постојаниот онлајн контакт со која било група и за проблематичната употреба на социјалните мрежи се прочитани на око од графикони, а местото во редоследот е изброено рачно. Бројките за Македонија за возраста 16–24 години кај Евростат почиваат на мал потпримерок, чија големина не е објавена. Падот на показателот за дигитални вештини меѓу 2021 и 2025 година не е објаснет во ниту еден прочитан извор. Три бројки во текстот се наши збирови на две објавени категории одговори (одвлекувањето на вниманието во PISA и просекот на ОЕЦД за истото прашање, како и часовите на интернет во Балканскиот барометар). Една вредност на Евростат за 2025 година, за пребарувањето информации за стоки и услуги, е изоставена, зашто не се совпаѓа со националната база МАКСтат. За Индексот на медиумска писменост за 2023 година изворите даваат два различни броја бодови, па тоа издание не е наведено. Наодите на УНИЦЕФ од истражувањето Disrupting Harm за децата од 12 до 17 години не се наведени, зашто во објавениот краток документ нема големина на примерокот ниту формулација на прашањата.
До што не стигнавме. Страниците на ОЕЦД го одбија автоматскиот пристап, па вториот том на PISA 2022 е прочитан од копија на друга страница, а не е проверено дали се објавени резултатите од PISA 2025. Не се отворени ни базата со податоци на HBSC, барометарот на IREX, истражувањето ESPAD 2024 и Евробарометарот. Не е утврдено дали Македонија учествувала во бранот на HBSC за 2025/26 година. Не се пребарувани извори на албански и на српски јазик, ниту Народниот правобранител, Бирото за развој на образованието и Агенцијата за заштита на личните податоци, а кај домашните граѓански организации се прегледани само насловите на првата страница со публикации.
Цитирање и преземање
ТАГ, Технолошка свесност за добро (2026). Македонија во бројки: меѓу првите на мрежите, последни по вештини. Работна верзија од 12 ноември 2026 година. Скопје.
Извори: Евростат, користење на ИКТ во домаќинствата и кај поединците · Државен завод за статистика, соопштение 8.1.24.32 · МАКСтат · СЗО и HBSC, меѓународен извештај 2021/22, том 6 · ОЕЦД, PISA 2022, том II · Балкански барометар 2025 · АВМУ, истражување на јавното мислење за медиумите (2026) · Фондација „Метаморфозис“ (2026) · Media Literacy Index 2026 · DataReportal, Digital 2027: North Macedonia · IEA, ICILS 2023 · УНИЦЕФ, проценка на празнините во податоците за MICS 2027