Работна верзија: податоците се собрани на 12 ноември 2026 година и сѐ уште се проверуваат извор по извор. Не ги цитирајте бројките пред конечната објава.
Од 10 декември 2025 година платформите во Австралија не смеат да им дозволат профил на децата помлади од 16 години, во септември 2026 година Европската комисија предложи слично правило за целата Европска Унија, а еден месец пред тоа Уставниот совет на Франција ја укина забраната за деца под 15 години што парламентот штотуку ја беше изгласал. Кај нас, пак, на истото прашање засега одговараат една граѓанска петиција, неколку изјави на министерот за дигитална трансформација и една одредба од Законот за заштита на личните податоци, а предлог-закон не пронајдовме.
ТАГ ги прегледа условите за користење на повеќе од дваесет социјални мрежи, платформи за игри и алатки со вештачка интелигенција, како и законите, предлозите и судските одлуки во 64 држави, сојузни држави и покраини и на ниво на ЕУ, со состојба на 12 ноември 2026 година. Прегледот раздвојува што е најавено, што е донесено и што навистина се применува, а на крајот ги собира прашањата на кои би морала да одговори слична иницијатива кај нас.
Што пишува во условите на платформите
Во условите за користење на TikTok, Instagram, Facebook, WhatsApp и Snapchat минималната возраст е 13 години, а кај TikTok и Snapchat таа се утврдува според датумот на раѓање што го внесува самиот корисник. Колку вреди таквата проверка покажува постапката на Европската комисија, која на 29 април 2026 година прелиминарно утврдила дека компанијата Meta не спречува деца под 13 години да ги користат Facebook и Instagram, зашто детето при регистрација може да внесе лажен датум што никој делотворно не го проверува. Станува збор за прелиминарен наод, а не за конечна одлука.
Условите, сепак, не се исти за сите земји ниту се усогласени меѓу себе. Во општите услови на YouTube стои возраст од 13 години, но вистинската граница ја одредува табелата на Google за возраста за отворање сметка, според која во Македонија таа изнесува 14, во Србија 15, а во Албанија 16 години. TikTok за истата услуга бара 13 години во поголемиот дел од светот, 14 во Индонезија и во Флорида и 16 во Австралија, односно онолку колку што налага локалниот закон. Во условите на Telegram, пак, не пронајдовме општа минимална возраст, но од корисниците во ЕУ, во Обединетото Кралство и во Австралија се бараат 18 години.
Кај алатките со вештачка интелигенција разликите се уште поголеми. Claude и Replika се наменети само за полнолетни, Gemini на Google е достапен од 13 години или од возраста што важи во земјата, а минималната возраст за ChatGPT не успеавме да ја провериме, зашто страниците на OpenAI не дозволија автоматизиран пристап.
| Платформа | Минимална возраст според условите | Забелешка |
|---|---|---|
| TikTok | 13 | 14 во Индонезија и во Флорида, 16 во Австралија |
| 13 или законската минимална возраст во земјата | профилите за тинејџери (Teen Accounts) се автоматски за сите под 18 години | |
| 13 | исти профили за тинејџери како на Instagram | |
| 13 или повисока возраст што ја бара земјата | под таа возраст, каде што е достапно, профил што го води родител | |
| YouTube | 13 во условите; 14 за Македонија според табелата на Google | под таа возраст само профил под родителски надзор |
| Snapchat | 13 или повисоката возраст што важи во земјата | возраста ја внесува корисникот |
| Discord | 13 и возраста што ја бара законот во земјата | |
| Telegram | општа возраст не е пронајдена; 18 во ЕУ, Обединетото Кралство и Австралија | во условите не е наведен начин на проверка |
| Roblox | не е потврдена; профили се нудат од 5 години | условите на платформата не се отворија |
| Gemini | 13 или возраста што важи во земјата | под 13 години со одобрение од родител |
| ChatGPT | не е проверена | страниците на OpenAI не се отворија |
| Claude | 18 | само за полнолетни |
| Replika | 18 | само за полнолетни |
Законската скала: најавено, предложено, донесено, во сила, укинато
Најдалеку отишла Австралија, каде што обврската од Законот за минимална возраст за социјалните мрежи (Social Media Minimum Age Act) стапила во сила на 10 декември 2025 година. Границата е 16 години, а одговорноста е на платформите, кои мораат да преземат „разумни чекори“ за децата да немаат профил, додека казни за децата и за родителите не се предвидени. Законот е оспорен пред Високиот суд на Австралија, кој според достапните извори одржал расправа на 3 и 4 ноември 2026 година и сѐ уште не објавил одлука.
Европската Унија засега нема заедничка минимална возраст. Европската комисија на 17 септември 2026 година ја објави предлог-регулативата EU KIDS Act, според која децата под 13 години не би можеле да имаат профил на социјалните мрежи, 13 и 14-годишниците би имале само профил под родителски надзор со најмногу еден час дневно, а самостоен профил би се отворал од 15 години, со сертифицирана проверка на возраста наместо сопствена изјава. Спорот се води токму околу бројката, зашто Европскиот парламент во необврзувачка резолуција од 26 ноември 2025 година побарал граница од 16 години, со пристап од 13 до 16 години со родителска согласност. Во меѓувреме, Комисијата на 29 октомври 2026 година за 12 месеци ги одложи националните нацрт-закони што се преклопуваат со идните заеднички правила, што според австрискиот јавен сервис ORF веќе го погодило австрискиот предлог за забрана под 14 години.
Колку е тесен просторот за ваков закон покажува Франција. Парламентот на 21 јули 2026 година конечно ја изгласал забраната за пристап до социјалните мрежи за деца под 15 години, но Уставниот совет (Conseil constitutionnel) на 14 август таа одредба ја прогласил за неуставна. Според образложението, забраната несразмерно задира во слободата на изразување, а законот не пропишал заштита на приватноста при проверката на возраста, која би морале да ја поминат и возрасните. Грчкиот парламент, според новинските извештаи, на 22 или 23 октомври 2026 година донел закон за забрана под 15 години што треба да важи од 1 јануари 2027 година, но службениот текст не го пронајдовме. Владата на Обединетото Кралство на 15 јуни 2026 година најави забрана за нудење социјални мрежи на деца под 16 години, но во владиниот одговор се спомнуваат два различни рока во 2027 година, а подзаконските акти сѐ уште не се потврдени.
Во САД сојузен закон за минимална возраст во прегледот не најдовме, а за законите на сојузните држави одлучуваат судовите. Во нашата база 11 мерки од девет сојузни држави се водат како укинати или запрени со судска одлука, но во октомври 2026 година апелациски суд ги укинал привремените мерки против законите на Флорида, каде што децата под 14 години не смеат да имаат профил, и на Џорџија, каде што до 16 години се бара родителска согласност. Овие редови главно се потпираат на страниците на тужителот, па ги наведуваме со резерва.
| Статус | Земја | Возраст | Клучен датум |
|---|---|---|---|
| Во сила | Австралија | 16 | се применува од 10.12.2025 |
| Во сила | Индонезија | 16 за платформите со висок ризик | примена во фази од 28.3.2026 |
| Во сила според законскиот рок; примената не е потврдена | Турција | 15 | одредбите за социјалните мрежи важат од 1.11.2026 |
| Во сила по судска одлука; постапката трае | Флорида (САД) | под 14 без профил; 14 и 15 со родителска согласност | привремената мерка укината на 14.10.2026 |
| Донесен, уште не е во сила | Грција | 15 | донесен на 22 или 23.10.2026; во сила од 1.1.2027 |
| Предлог во постапка | Европска Унија (EU KIDS Act) | 13 за профил под надзор; 15 за самостоен профил | објавен на 17.9.2026 |
| Предлог на влада | Обединето Кралство | 16 | најавен на 15.6.2026; примена се очекува во 2027 |
| Предлог на влада | Данска | 15 | нацрт на јавна расправа од 7.9.2026 |
| Предлог на влада, одложен | Австрија | 14 | Европската комисија го одложи на 29.10.2026 |
| Само најавено | Германија | 13 | министерката во јуни 2026 најави нацрт до крајот на годината |
| Необврзувачки | Европски парламент | 16 | резолуција од 26.11.2025 |
| Укинато | Франција | 15 | одлука на Уставниот совет од 14.8.2026 |
| Престанало да важи | Албанија | забрана на TikTok за сите возрасти | повлечена на 3.2.2026; Уставен суд на 11.3.2026 |
| Без мерка | Македонија | 14, само како возраст за согласност за податоци | изјава на министерот од 11.2.2026 |
Дали функционира: првите мерења од Австралија
Мерења на ефектот пронајдовме само за Австралија, а тие засега покажуваат помалку отколку што навестуваа првите бројки. Владата на 16 јануари 2026 година соопшти дека платформите деактивирале, отстраниле или ограничиле повеќе од 4,7 милиони профили на корисници под 16 години, но бројката во истото соопштение е наречена прелиминарна и не е разделена по платформи.
профили на корисници под 16 години биле деактивирани, отстранети или ограничени во Австралија, според прелиминарните податоци на платформите; бројката се однесува на профили, а не на деца
Извор: соопштение на премиерот на Австралија, 16 јануари 2026 г.
Првиот извештај од двегодишната евалуација на Комесарот за е-безбедност (eSafety Commissioner), објавен на 31 јули 2026 година, со основен примерок од повеќе од 4.000 деца и семејства, покажал дека три месеци по почетокот на примената уделот на децата под 16 години со профил паднал од 52,4 на 42,1 отсто. Самиот регулатор промената ја опишува како скромна, а како главна причина, според стручниот портал Biometric Update, ја посочува неделотворната проверка на возраста кај платформите.
Чекор 1 · Профили
Пред забраната профил на некоја од опфатените платформи имале 52,4 отсто од децата под 16 години, а три месеци подоцна 42,1 отсто. Податоците се добиени со анкета на деца и родители, а не со мерење кај платформите.
Чекор 2 · Користење
Користењето на платформите, со профил или без него, се намалило уште помалку, од 85,9 на 81,5 отсто.
Чекор 3 · Зошто профилите останале
Нешто повеќе од половина од децата што го задржале профилот изјавиле дека никој не им побарал да ја докажат возраста, а VPN користеле само 7,4 отсто. Овие два податока ги пренесува Biometric Update и не се проверени во самиот извештај.
Деца под 16 години во Австралија пред и по забраната
удел во проценти, пред 10 декември 2025 г. и три месеци потоа
Прикажи табела
| Показател | Пред забраната | По три месеци |
|---|---|---|
| Дете под 16 години има профил | 52,4% | 42,1% |
| Користи опфатена платформа, со профил или без него | 85,9% | 81,5% |
Извор: eSafety Commissioner, прв извештај од евалуацијата, 31 јули 2026 г., прочитан во препечатено соопштение · анкетни податоци, прикажани од деца и родители
Независните истражувања даваат слична или понеповолна слика. Во анкетата што за британската фондација „Моли Роуз“ (Molly Rose Foundation) ја спровела агенцијата YouthInsight во март 2026 година, на онлајн панел од 1.050 Австралијци на возраст од 12 до 15 години, 61 отсто од оние што претходно имале профил изјавиле дека и натаму имаат пристап до барем еден, а повеќето воопшто не морале да ја заобиколуваат забраната, зашто платформата не им го отстранила профилот. Анкетата ја нарачала организација што смета дека е прерано другите земји да го следат австралискиот пример, па наодот треба да се чита со таа резерва. Работниот труд на група економисти, објавен во април 2026 година во серијата на Националното биро за економски истражувања на САД (NBER), проценува дека правилото го почитуваат околу 27 отсто од 14 и 15-годишниците. Трудот не е рецензиран, а бројката е изведена проценка врз основа на 228 анкетирани од таа возраст.
Втората група приговори се однесува на приватноста, зашто за да се исклучат децата мора да се провери возраста на сите. Европскиот одбор за заштита на податоците (EDPB) во изјавата од февруари 2025 година наведува дека утврдувањето на возраста не смее да стане дополнително средство за идентификување, лоцирање, профилирање или следење на луѓето и дека треба да се очекуваат безбедносни пропусти. Таков случај веќе е забележан, зашто компанијата Discord во октомври 2025 година, како што пренесува SecurityWeek, соопштила дека можеби биле изложени фотографии од лични документи на околу 70.000 корисници што ја докажувале возраста. УНИЦЕФ, пак, во соопштението од декември 2025 година предупредува дека забраните носат сопствени ризици и дека возрасните ограничувања мораат да бидат дел од поширок пристап.
Македонија и регионот
Кај нас единствената важечка возрасна граница поврзана со интернет-услугите што ја пронајдовме е онаа од член 12 од Законот за заштита на личните податоци, според кој обработката на личните податоци на дете врз основа на согласност е законска ако детето има најмалку 14 години, а под таа возраст согласноста ја дава или ја одобрува законскиот застапник. Одредбата ја уредува согласноста за податоци, а не возраста за користење социјални мрежи, и од контролорот бара само разумен напор за да провери дали согласноста навистина ја дал застапникот. Во регионот оваа возраст се движи од 14 до 16 години.
Чекор 1 · Четиринаесет години
Македонија со 14 години е на долниот крај во регионот, заедно со Бугарија. Во земјите на ЕУ возраста за согласност се движи од 13 до 16 години.
Чекор 2 · Петнаесет години
Во Србија малолетник со наполнети 15 години може сам да даде согласност, а истата возраст важи и во Грција.
Чекор 3 · Шеснаесет години
Албанија, Косово и Босна и Херцеговина се определиле за 16 години. Законот на Црна Гора што го прочитавме нема посебна возраст за интернет-услугите, па за малолетник согласноста ја даваат родителите.
Возраст од која дете само дава согласност за обработка на лични податоци
години, според законите за заштита на личните податоци
Прикажи табела
| Земја | Возраст за согласност |
|---|---|
| Македонија | 14 |
| Бугарија | 14 |
| Србија | 15 |
| Грција | 15 |
| Албанија | 16 |
| Косово | 16 |
| Босна и Херцеговина | 16 |
| Црна Гора | нема посебна возраст |
Извор: националните закони за заштита на личните податоци, прочитани на 12 ноември 2026 г.; за Бугарија и Грција секундарни прегледи (GDPRLocal, euConsent) · должината на столбовите е сразмерна на возраста
Барањето за вистинска возрасна граница дојде од граѓаните. „Иницијативата за безбедно детство“ на 4 февруари 2026 година ја објави петицијата со која бара забрана за користење социјални мрежи за децата под 12 години, а за децата од 13 до 16 години пристап само со задолжителна родителска согласност и делотворна проверка на возраста. На 12 ноември 2026 година бројачот на страницата покажуваше 3.640 потписи, а извештај дека петицијата е формално доставена до Собранието или до Владата не пронајдовме. Според порталот „Нетпрес“, во анкета на Институтот за демократија „Социетас цивилис“ (ИДСЦС) на 1.000 испитаници, 76 отсто се определиле за двете највисоки оценки на поддршка за барањето, но оригиналниот извештај не го најдовме, а еден медиум наведува поинаква големина на примерокот.
Владата засега не оди во таа насока. Министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски на 11 февруари 2026 година во Прилеп изјавил, како што пренесуваат „Либертас“ и „Радио МОФ“, дека не се размислува за забрана на социјалните мрежи за малолетници до 15 години, но оставил можност за јавна расправа и за анкета меѓу родителите. Во мај од Министерството за дигитална трансформација за „ТВ 24“ посочиле дека „забраната мора да биде дел од поширок систем“, а во септември, по објавата на европскиот предлог, „Бизнис вести“ пишува дека „засега нема донесена одлука за воведување општа законска забрана“. Предлог-закон, работна група или јавна консултација за минимална возраст не пронајдовме, со ограда дека ЕНЕР, националниот регистар на прописи, не можевме да го пребаруваме. Не најдовме ниту став на Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, на Агенцијата за заштита на личните податоци или на Народниот правобранител.
Тоа треба да го чуваме како последна мерка во можностите, а прва мерка се превенција и родителска контрола.Стефан Андоновски, министер за дигитална трансформација, 11 февруари 2026 г., според „Радио МОФ“
Од земјите во регионот, во прегледот само Албанија има воведено забрана, и тоа за сите возрасти. Владата во март 2025 година со одлука го блокирала TikTok на една година, одлуката ја повлекла на 3 февруари 2026 година, а Уставниот суд на 11 март 2026 година утврдил дека со неа биле повредени слободата на изразување и слободата на медиумите, меѓу другото затоа што ограничувањето било воведено со владина одлука, а не со закон. Мерење на ефектот од блокадата не пронајдовме, а канцеларијата на УНИЦЕФ во Црна Гора во февруари 2026 година оценила дека возрасните граници имаат свое место, но не можат да бидат главното решение.
Прашања за македонската дебата
Од прегледот не произлегува готов одговор за Македонија, но произлегуваат прашањата што би морале да се решат пред да се избере бројка. Прво, за што точно се одлучува, зашто петицијата бара забрана под 12 години и согласност до 16, европскиот предлог ги повлекува границите на 13 и на 15 години, Австралија на 16, а домашниот закон веќе познава граница од 14 години за согласноста за податоци. Второ, кој ја проверува возраста и со чии податоци, зашто францускиот случај покажува дека забрана без пропишана заштита на приватноста не издржува уставна проверка, а албанскиот дека ограничување воведено со владина одлука наместо со закон паѓа на суд. Трето, кој ја спроведува мерката кон компании без седиште во земјава, кога и во Австралија, која има посебен регулатор, по три месеци четири од десет деца под 16 години сѐ уште имале профил.
Опциите, притоа, не се сведуваат на избор меѓу забрана и ништо. Во другите земји сретнавме и родителска согласност до одредена возраст, профили под родителски надзор со ограничено време и обврски за дизајнот на самите платформи, а домашните министерства досега ги спомнуваа превенцијата, родителската контрола и ограничувањето на телефоните на настава.
Нашиот заклучок, кој е став на ТАГ, а не наод од податоците, е дека редоследот кај нас треба да биде обратен од досегашниот. Пред да се спори за 12, 13, 15 или 16 години, потребни се домашни податоци за тоа колку деца под 13 години веќе имаат профил, какви во прегледот не пронајдовме, потоа одговор на прашањето кој ќе ја проверува возраста и што ќе се случува со собраните податоци, и дури на крајот бројка. Закон што ќе ги прескокне тие два чекора, судејќи според искуствата на Австралија, Франција и Албанија, или нема да се применува или нема да ја издржи судската проверка.
Ограничувања на истражувањето
Податоците се собрани со автоматизирано пребарување и читање на страници во еден ден, при што алатката честопати враќа машинско резиме наместо самата страница, па секој цитат, датум и бројка треба повторно да се прочита на изворот. Дозволениот број пребарувања се потроши пред да завршат проверките, поради што „не е пронајдено“ во овој преглед значи дека пребарувањето било нецелосно, а не дека нешто не постои, што особено важи за Србија, Косово, Црна Гора и Босна и Херцеговина. Дел од службените страници воопшто не се отворија, меѓу нив оние на австралискиот и на британскиот регулатор, на OpenAI и на американскиот Конгрес, па редовите за нив се потпираат на секундарни извори. Отворени останаа и несогласувања меѓу изворите, на пример за највисоката казна во Австралија по измените од септември 2026 година, а возраста за согласност во земјите на ЕУ е преземена од секундарни прегледи, а не од самите закони. Бројачите на петициите, најпосле, се менуваат секој ден.
Методологија на истражувањето
Вид на истражување. Канцелариско истражување (desk research), односно преглед на јавно достапни извори, без сопствена анкета. Состојбата е со датум 12 ноември 2026 година.
Што е собрано. Три табели: 66 реда за условите на платформите, 122 реда за мерки во 64 држави, сојузни држави и покраини и на ниво на ЕУ, и 32 реда за возраста за согласност во европските земји, заедно со список од 484 извори и посебен документ со доказите за ефектот од забраните. Секој ред има извор, датум на проверка и оценка на доверливоста.
Како е собрано. Со автоматизирано пребарување и читање на страниците. Алатката за читање честопати враќа машинско резиме, а не самата страница, а дозволениот број од 200 пребарувања се потроши пред крајот на работата.
Што не се отвори. esafety.gov.au, infrastructure.gov.au, ofcom.org.uk, openai.com и help.openai.com, условите и страниците за помош на Reddit, X и Roblox, regjeringen.no, congress.gov, federalregister.gov, hhs.gov, thelancet.com, ohchr.org и повеќето страници на законодавните тела на американските сојузни држави. Редовите за нив се потпираат на резимеа од пребарувањето или на секундарни извори.
Што е повторно проверено. Само неколку точки, шест според работните белешки, се повторно прочитани на примарната страница по спојувањето на податоците: член 12 од македонскиот Закон за заштита на личните податоци, барањата на петицијата на „Иницијативата за безбедно детство“, досието на францускиот Сенат за одлуката на Уставниот совет, одговорот на британската влада и прашањата и одговорите на Европската комисија за EU KIDS Act. Ниту еден друг ред не е независно проверен.
Оценки на доверливоста. „Висока“ значи дека податокот е прочитан на примарната страница, „средна“ дека доаѓа од доверлив секундарен извор, а „ниска“ дека се потпира на единствен или слаб извор или дека изворите се разидуваат. Во текстот се користени редови со висока и средна оценка, а податоците со ниска оценка се наведени само со изречна ограда.
Податочен сет. Табелите, списокот на извори и документот со отворените прашања се објавуваат заедно со истражувањето.
Цитирање и преземање
ТАГ, Технолошка свесност за добро (2026). Возрасни граници на интернет: што велат платформите, а што законите. Работна верзија, состојба на 12 ноември 2026 г. Скопје.
Извори: Влада на Австралија · eSafety Commissioner · Molly Rose Foundation · NBER · Европска комисија, EU KIDS Act · прашања и одговори за EU KIDS Act · Европски парламент · Сенат на Франција · Влада на Обединетото Кралство · EDPB · УНИЦЕФ · Закон за заштита на личните податоци · петиција на „Иницијативата за безбедно детство“ · „Радио МОФ“ · Уставен суд на Албанија · Закон за заштита на личните податоци на Албанија · Србија · Косово · Босна и Херцеговина · Црна Гора · GDPRLocal · euConsent